Z punktu widzenia systemów wspomagających zarządzanie produkcją, takich jak MRP, MRP II, ERP, MES, APS, typ produkcji warto rozpatrywać nie tylko „technologicznie”, ale przede wszystkim przez pryzmat tego, jak planujemy, rozliczamy, śledzimy i raportujemy produkcję.
Najważniejsze podziały są następujące.
1. Produkcja na magazyn — MTS
MTS — Make to Stock, czyli produkcja na zapas.
Firma produkuje wyroby gotowe na magazyn, zanim pojawi się konkretne zamówienie klienta. Sprzedaż odbywa się z zapasu.
Przykłady:
- świece,
- kosmetyki standardowe,
- chemia gospodarcza,
- elementy katalogowe,
- żywność paczkowana,
- standardowe części zamienne.
W takim modelu kluczowe dla MRP są:
- prognozy sprzedaży,
- minimalne i maksymalne stany magazynowe,
- zapas bezpieczeństwa,
- partie produkcyjne,
- rotacja zapasu,
- dostępność surowców,
- automatyczne sugestie zleceń produkcyjnych i zakupowych.
MES w produkcji MTS powinien szczególnie dobrze obsługiwać:
- raportowanie wykonanych ilości,
- kontrolę jakości partii,
- identyfikowalność surowców,
- OEE,
- przestoje,
- braki,
- etykietowanie,
- numery partii i daty ważności.
To typ produkcji, w którym MRP ma bardzo duże znaczenie, bo system musi pilnować, żeby firma nie produkowała ani za dużo, ani za mało.
2. Produkcja na zamówienie — MTO
MTO — Make to Order, czyli produkcja pod konkretne zamówienie klienta.
Produkcja rusza dopiero wtedy, gdy pojawia się zamówienie sprzedaży.
Przykłady:
- meble na wymiar,
- konstrukcje stalowe,
- opakowania z indywidualnym nadrukiem,
- produkty konfigurowane,
- maszyny specjalne,
- krótkie serie pod klienta.
W MRP bardzo ważne są tutaj:
- powiązanie zlecenia produkcyjnego z zamówieniem klienta,
- rezerwacja materiałów pod konkretne zamówienie,
- kontrola terminu realizacji,
- dostępność surowców,
- kalkulacja kosztu pod zamówienie,
- kontrola opóźnień.
MES powinien umożliwiać:
- śledzenie postępu konkretnego zlecenia,
- raportowanie operacji,
- rejestrację czasu pracy,
- kontrolę jakości dla konkretnego klienta,
- podgląd statusu: oczekuje, w produkcji, zatrzymane, zakończone.
W produkcji MTO ważniejsze od prognoz są terminy, dostępność zasobów i kontrola realizacji konkretnego zlecenia.
3. Produkcja projektowa / inżynieryjna — ETO
ETO — Engineer to Order, czyli projektowanie i produkcja pod indywidualne wymagania klienta.
Najpierw powstaje projekt, dokumentacja techniczna, BOM, technologia, a dopiero później produkcja.
Przykłady:
- maszyny specjalne,
- linie technologiczne,
- prototypy,
- formy,
- oprzyrządowanie,
- nietypowe konstrukcje,
- urządzenia jednostkowe.
Dla MRP jest to trudniejszy model, ponieważ struktura produktu często nie jest znana na początku. System powinien obsługiwać:
- wersjonowanie BOM,
- zmiany konstrukcyjne,
- etapowe zatwierdzanie technologii,
- zakupy pod projekt,
- budżet projektu,
- kosztorysowanie,
- powiązanie dokumentacji technicznej z produkcją.
MES w ETO powinien koncentrować się na:
- śledzeniu operacji projektowych i produkcyjnych,
- raportowaniu czasu,
- kontroli jakości etapowej,
- obsłudze zmian,
- dokumentacji zdjęciowej,
- historii wykonania,
- rozliczeniu kosztów rzeczywistych.
To typ produkcji, w którym klasyczne MRP często nie wystarcza. Potrzebne są funkcje z pogranicza MRP, MES, projektów, dokumentacji technicznej i zarządzania zmianą.
4. Produkcja montażowa na zamówienie — ATO
ATO — Assemble to Order, czyli montaż pod zamówienie z wcześniej przygotowanych komponentów.
Firma produkuje lub kupuje standardowe moduły, a końcowy wyrób konfiguruje dopiero po otrzymaniu zamówienia.
Przykłady:
- komputery,
- rowery,
- meble modułowe,
- urządzenia z wariantami wyposażenia,
- zestawy promocyjne,
- maszyny z opcjami.
MRP musi dobrze obsługiwać:
- wariantowość produktu,
- konfiguratory,
- komponenty wspólne,
- półprodukty,
- dostępność modułów,
- rezerwację elementów pod zamówienie.
MES powinien wspierać:
- montaż według konfiguracji,
- instrukcje stanowiskowe,
- kontrolę kompletności,
- skanowanie komponentów,
- potwierdzanie zgodności wariantu,
- kontrolę numerów seryjnych.
W tym modelu krytyczne jest to, żeby system wiedział, z jakich komponentów ma powstać konkretny wariant wyrobu.
Drugi ważny podział: charakter procesu produkcyjnego
5. Produkcja jednostkowa
Wytwarzany jest pojedynczy wyrób albo bardzo mała liczba wyrobów.
Przykłady:
- maszyna specjalna,
- forma wtryskowa,
- prototyp,
- konstrukcja stalowa,
- indywidualne urządzenie.
Dla systemu MRP/MES oznacza to:
- mało powtarzalne struktury BOM,
- indywidualne technologie,
- trudniejsze normowanie czasu,
- częste zmiany,
- duże znaczenie dokumentacji,
- konieczność dokładnego rozliczania kosztów.
W takim środowisku system powinien być elastyczny. Zbyt sztywny model marszrut, norm i struktur może przeszkadzać.
6. Produkcja małoseryjna
Produkty powtarzają się, ale serie są niewielkie.
Przykłady:
- krótkie serie elementów metalowych,
- partie opakowań,
- krótkie serie kosmetyków,
- wyroby pod konkretne zamówienia,
- produkty sezonowe.
MRP powinien obsługiwać:
- zlecenia na partie,
- zapotrzebowanie materiałowe,
- rezerwacje,
- zamienniki,
- przezbrojenia,
- planowanie krótkich serii.
MES powinien rejestrować:
- wykonanie operacji,
- czasy pracy,
- przezbrojenia,
- braki,
- kontrolę jakości,
- zużycie materiałów.
To bardzo częsty typ produkcji w MŚP. Wymaga kompromisu między prostotą a kontrolą.
7. Produkcja seryjna
Firma produkuje powtarzalne produkty w większych seriach.
Przykłady:
- kosmetyki,
- chemia gospodarcza,
- wyroby z tworzyw,
- części metalowe,
- elektronika,
- opakowania.
MRP ma tutaj bardzo duże znaczenie, ponieważ można dobrze planować:
- zapotrzebowanie materiałowe,
- partie produkcyjne,
- harmonogram,
- zakupy,
- stany magazynowe,
- zapasy bezpieczeństwa.
MES powinien być mocny w obszarach:
- OEE,
- raportowania produkcji,
- kontroli jakości,
- śledzenia partii,
- przezbrojeń,
- przestojów,
- braków,
- wydajności operatorów i maszyn.
Produkcja seryjna jest jednym z najlepszych środowisk do wdrażania MRP i MES, bo procesy są powtarzalne i można je dobrze mierzyć.
8. Produkcja masowa
Produkcja dużych wolumenów, zwykle w stałym asortymencie.
Przykłady:
- napoje,
- żywność,
- opakowania,
- części motoryzacyjne,
- produkty FMCG.
W takim modelu najważniejsze są:
- wydajność,
- stabilność procesu,
- minimalizacja przestojów,
- OEE,
- automatyczne raportowanie,
- integracja z maszynami,
- kontrola jakości online,
- traceability.
MRP planuje głównie materiały i partie, natomiast MES staje się kluczowy do bieżącego nadzoru nad produkcją.
9. Produkcja ciągła
Proces trwa nieprzerwanie albo prawie nieprzerwanie.
Przykłady:
- chemia,
- rafinerie,
- energetyka,
- produkcja papieru,
- niektóre procesy spożywcze,
- produkcja mas płynnych.
Tutaj klasyczne zlecenia produkcyjne mogą mieć inną logikę niż w produkcji dyskretnej. Ważne są:
- receptury,
- parametry procesu,
- partie surowców,
- partie produktu,
- wydajność linii,
- zużycie rzeczywiste,
- odpady,
- kontrola laboratoryjna,
- zgodność jakościowa.
MES jest często ważniejszy niż samo MRP, bo trzeba kontrolować parametry procesu w czasie rzeczywistym.
Trzeci podział: produkcja dyskretna, procesowa i hybrydowa
10. Produkcja dyskretna
Powstają policzalne sztuki, elementy lub produkty.
Przykłady:
- krzesło,
- maszyna,
- detal metalowy,
- urządzenie,
- opakowanie,
- komponent.
Typowe pojęcia systemowe:
- BOM,
- marszruta,
- operacja,
- stanowisko,
- zlecenie produkcyjne,
- ilość wykonana,
- braki,
- numer seryjny.
To klasyczny obszar dla MRP/MES.
11. Produkcja procesowa
Produkcja opiera się na recepturach, mieszaniu, dozowaniu, przemianach chemicznych lub fizycznych.
Przykłady:
- kosmetyki,
- farby,
- chemia gospodarcza,
- żywność,
- płyny,
- granulaty,
- masy.
Typowe pojęcia systemowe:
- receptura,
- skład procentowy,
- wsad,
- partia,
- numer lot,
- ważenie,
- dozowanie,
- kontrola laboratoryjna,
- wydajność receptury,
- straty technologiczne.
MRP musi umieć przeliczać składniki, a MES powinien obsługiwać ważenie, partie, parametry procesu i kontrolę jakości.
12. Produkcja hybrydowa
Łączy produkcję procesową i dyskretną.
Przykład: firma produkuje płyn według receptury, a potem rozlewa go do butelek, etykietuje i pakuje w kartony.
W takim przypadku system musi obsłużyć zarówno:
- recepturę i partie masy,
- jak i BOM opakowania jednostkowego,
- rozlew,
- etykietowanie,
- pakowanie,
- paletyzację,
- traceability od surowca do wyrobu gotowego.
To bardzo częsty model w kosmetykach, chemii gospodarczej, spożywce i suplementach.
Czwarty podział: organizacja przepływu produkcji
13. Produkcja warsztatowa — job shop
Maszyny są pogrupowane według typu: tokarki, frezarki, spawanie, lakiernia, montaż itd. Każde zlecenie może iść inną trasą.
Dla systemu oznacza to:
- skomplikowane harmonogramowanie,
- różne marszruty,
- kolejki przed stanowiskami,
- częste zmiany priorytetów,
- duże znaczenie APS,
- konieczność śledzenia WIP, czyli produkcji w toku.
To trudne środowisko planistyczne. MRP mówi, co trzeba zrobić, ale APS/MES pomagają odpowiedzieć: kiedy, gdzie i w jakiej kolejności.
14. Produkcja liniowa — flow shop
Produkt przechodzi przez podobną sekwencję operacji, często na linii produkcyjnej.
Przykłady:
- linia pakowania,
- linia montażowa,
- linia rozlewnicza,
- linia konfekcjonowania.
System powinien wspierać:
- takt linii,
- wydajność,
- balansowanie obciążenia,
- OEE,
- przestoje,
- przezbrojenia,
- jakość na linii,
- raportowanie ilości z linii.
MES jest tutaj bardzo istotny, bo pozwala mierzyć rzeczywisty przebieg procesu.
15. Produkcja gniazdowa
Maszyny i stanowiska są zorganizowane w gniazda produkcyjne, zwykle pod rodzinę produktów.
Dla MRP/MES ważne są:
- planowanie pracy gniazda,
- raportowanie na poziomie gniazda,
- obciążenie zasobów,
- przezbrojenia,
- przepływ międzyoperacyjny,
- kontrola WIP.
To model pośredni między produkcją warsztatową a liniową.
Najkrótsze praktyczne zestawienie
|
Typ produkcji |
Co jest najważniejsze w MRP |
Co jest najważniejsze w MES |
|
MTS — na magazyn |
prognozy, zapasy, partie |
wykonanie, OEE, jakość, traceability |
|
MTO — na zamówienie |
powiązanie z zamówieniem klienta |
status zlecenia, postęp, terminy |
|
ETO — projektowa |
BOM, zmiany, zakupy pod projekt |
czas, operacje, dokumentacja, koszty |
|
ATO — montaż na zamówienie |
konfiguracja, komponenty, półprodukty |
kompletność montażu, skanowanie, numery seryjne |
|
Jednostkowa |
indywidualne struktury i technologie |
śledzenie prac i kosztów |
|
Seryjna |
partie, zapotrzebowanie materiałowe |
raportowanie, jakość, OEE |
|
Masowa |
duże wolumeny, ciągłość dostaw |
automatyzacja, przestoje, wydajność |
|
Procesowa |
receptury, partie, przeliczenia |
ważenie, dozowanie, parametry procesu |
|
Dyskretna |
BOM, marszruty, operacje |
sztuki, braki, operacje, stanowiska |
|
Hybrydowa |
receptury + BOM |
partie + pakowanie + traceability |
Wniosek praktyczny
Dla systemów MRP/MES najważniejsze pytanie nie brzmi tylko: „co produkujemy?”, ale raczej:
Czy produkujemy na magazyn, pod zamówienie, według receptury, według BOM, w seriach, jednostkowo, liniowo czy warsztatowo?
Od odpowiedzi zależy, jakie funkcje systemu będą kluczowe:
- w produkcji seryjnej: MRP, partie, OEE, jakość,
- w produkcji jednostkowej: projekty, koszty, dokumentacja,
- w produkcji procesowej: receptury, ważenie, partie,
- w produkcji MTO: terminy i status zleceń,
- w produkcji warsztatowej: harmonogramowanie i kontrola WIP,
- w produkcji masowej: MES, automatyzacja i OEE.
